دومین تاج آسیایی جعفری؛ حاصل یک سال یا اعتبار یک عمر؟
به گزارش فوتبال 360، انتخاب دوباره او بهعنوان بهترین سرمربی زن آسیا، افتخاری ارزشمند برای فوتبال زنان ایران است؛ اما ارزش یک انتخاب را نمیتوان صرفاً با اعتبار نام برنده سنجید. بهخصوص وقتی میان کارنامه پرافتخار یک مربی و دستاوردهایش در سالی که بابت آن جایزه گرفته، فاصلهای قابل تأمل وجود دارد.
جعفری بیش از دو دهه است که با خاتون بم کار کرده و در ساختن یکی از پرافتخارترین تیمهای فوتبال زنان ایران نقش اصلی را داشته است. دوازده قهرمانی لیگ، پنج عنوان متوالی و پرچمداری ایران در رقابتهای آسیایی، حاصل یک موفقیت مقطعی نیست. او به درستی یکی از مهمترین چهرههای تاریخ مربیگری فوتبال زنان ایران محسوب میشود. اما این جایگاه، هرچقدر هم بلندمرتبه، نباید معیار ارزیابی یک جایزه سالانه را تغییر دهد. بهترین مربی سال، قرار نیست لزوماً پرافتخارترین مربی سالهای گذشته باشد.
پرونده جعفری در سال اخیر، در کنار قهرمانی داخلی خاتون و صعود تیم ملی به جام ملتهای آسیا، نقاط قابل تأملی هم داشت. خاتون در لیگ قهرمانان زنان آسیا، برخلاف دوره قبل که تا یکچهارم نهایی پیش رفته بود، این بار در مرحله گروهی متوقف شد. تیم ملی هم در جام ملتهای ۲۰۲۶ هر سه مسابقهاش را واگذار کرد؛ بدون امتیاز و حتی یک گل زده.
شکست مقابل استرالیا و کرهجنوبی با توجه به فاصله فوتبال زنان ایران با این دو قدرت آسیایی قابل پیشبینی بود؛ اما باخت برابر فیلیپین و ناتوانی در گلزنی در هر سه مسابقه، تصویر امیدوارکنندهای از عملکرد تیم ملی به جا نگذاشت. البته نمیتوان محدودیتهای فوتبال زنان ایران را نادیده گرفت. فاصله امکانات، کیفیت لیگ و شرایط آمادهسازی با قدرتهای قاره واقعی است؛ اما این واقعیتها نباید تمام پرسشهای فنی را به حاشیه ببرند. حضور در جام ملتها دستاورد مهمی است، ولی آیا صرف حضور، بدون کسب حتی یک امتیاز، برای قرار گرفتن در جایگاه بهترین مربی قاره کافی است؟
این پرسش زمانی جدیتر میشود که کارنامه دو رقیب دیگر جعفری را مرور کنیم. پارک یونجونگ، سرمربی تیم زیر ۲۰ سال کرهجنوبی، تیمش را به نیمهنهایی جام ملتهای آسیا رساند و در جام جهانی هم تا یکچهارم نهایی پیش برد؛ بهترین نتیجه کرهجنوبی در این رقابتها از سال ۲۰۱۴. این دستاورد فقط یک صعود مقطعی نبود؛ پارک در یک سال، دو خروجی بینالمللی قابل دفاع داشت؛ ابتدا در قاره به جمع چهار تیم برتر رسید و سپس در جام جهانی، تیمش را تا مرحله یکچهارم نهایی بالا برد.
کارنامه ما شیائوشو هم از زاویه دیگری قابل توجه بود. او پس از حضور در فوتبال باشگاهی، تنها چهار ماه برای آمادهسازی تیم زیر ۱۷ سال چین فرصت داشت؛ بااینحال، تیمش را به نیمهنهایی جام ملتهای آسیا رساند و سهمیه دومین جام جهانی متوالی این رده را به دست آورد. دو مسیر متفاوت، دو تیم در ردههای سنی متفاوت و دو دستاورد مشخص در رقابتهای بینالمللی.
طبیعی است که مقایسه مربیان ردههای سنی با سرمربی تیم ملی بزرگسالان و یک تیم باشگاهی، نمیتواند کاملاً همتراز باشد. اما همین تفاوتها، مسئولیت «AFC» را برای توضیح معیار انتخاب بیشتر میکند. پارک و ما در میدان رقابتهای آسیایی و جهانی خروجی مشخصی داشتند؛ جعفری هم قهرمانی داخلی را تکرار کرد، اما تیم ملی و خاتون نتوانستند در مهمترین آزمونهای آسیایی نتایجی متناسب با اعتبارشان بگیرند. در چنین شرایطی، چه عاملی پرونده او را بالاتر از دو رقیب دیگر قرار داد؟
«AFC» در معرفی جعفری، از قهرمانی دوازدهم و پنجمین عنوان متوالی خاتون و نمایش «قابل احترام» تیم ملی در جام ملتها یاد کرده است. اما پرسش اینجاست که وزن هر کدام از این دستاوردها در انتخاب نهایی چقدر بوده است؟ آیا استمرار قهرمانی در لیگ داخلی و حضور در مرحله نهایی جام ملتها، حتی با چنین نتایجی، برای کسب عنوان بهترین مربی آسیا کفایت میکند؟ کنفدراسیون توضیح روشنی درباره چرایی برتری جعفری بر دیگر نامزدها ارائه نکرده و همین خلأ، مجال نقد را باز میگذارد.
جعفری برای آنچه در فوتبال زنان ایران ساخته، شایسته تحسین است. هیچ نتیجهای نمیتواند سالها تلاش و میراث او در خاتون را پاک کند. اما احترام به یک مربی نباید به معنای مصونیت کارنامهاش از نقد باشد؛ همانطور که ارزش یک جایزه هم نباید مانع پرسش از منطق انتخاب آن شود.
شاید مرضیه جعفری بدونشک یکی از بزرگترین مربیان تاریخ و شاید هم بزرگترین مربی تاریخ فوتبال زنان ایران باشد؛ اما بزرگی یک کارنامه، بهتنهایی پاسخ پرسش از شایستگی یک جایزه سالانه نیست.